Kumaş Türleri ve Çeşitleri: Modal, Viskon, Polyester (Pes), Süprem, Kadife ve Polar Kumaş Nedir?

Kumaş türleri lif kaynağına göre üç gruba ayrılır: pamuk, keten ve yün gibi doğal lifler; modal, viskon ve lyocell gibi odun selülozundan elde edilen rejenere (yarı sentetik) lifler; polyester, akrilik ve elastan gibi petrol kökenli sentetik lifler. Aynı lif örme ya da dokuma yapılmasına göre farklı bir kumaşa dönüşür: süprem ve polar örme, poplin ve gabardin dokuma kumaştır.

Bu rehberde kumaş çeşitlerini nasıl ayırt edeceğinizi, en çok sorulan kumaşların ne olduğunu, bir karşılaştırma tablosunu, hangi kumaşın terlettiğini ve çocuk giyiminde nelere dikkat edileceğini bulacaksınız.

Kumaş çeşitleri nelerdir?

Kumaş çeşitleri iki soruyla sınıflandırılır: kumaş hangi liften yapılmış ve bu lif nasıl kumaşa dönüştürülmüş? İlk soru lif kaynağıdır:

• Doğal lifler: Bitkiden veya hayvandan doğrudan elde edilir. Pamuk, keten, yün ve ipek bu gruptadır.
• Rejenere (yarı sentetik) lifler: Hammaddesi doğaldır, ama lif fabrikada üretilir. Ağaç selülozu kimyasal yolla çözülür ve yeniden lif hâline getirilir. Viskon, modal ve lyocell bu gruptadır.
• Sentetik lifler: Petrol kökenli hammaddelerden tamamen kimyasal yolla üretilir. Polyester, akrilik, polyamid (naylon) ve elastan bu gruptadır.

Etiket okurken şuna dikkat edin: modal, viskon ve polyester bir lif adıdır; süprem, gabardin, poplin ve kadife ise bir yapı adıdır. Bu yüzden "polyester kadife" ya da "pamuklu gabardin" gibi ifadeler çelişkili değildir.

Dokuma kumaş nedir, örme kumaştan farkı ne?

Dokuma kumaş, birbirine dik iki iplik grubunun (çözgü ve atkı) tezgâhta birbirinin altından ve üstünden geçirilmesiyle elde edilir; sağlamdır, formunu korur, elastan katkısı yoksa pek esnemez. Örme kumaş ise tek bir ipliğin ilmekler hâlinde birbirine geçirilmesiyle oluşur; doğal olarak esner ve vücuda uyar. Tişört, body, eşofman ve polar örme; gömlek, pantolon ve kaban kumaşları genellikle dokumadır.

Kumaş türleri karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo genel eğilimleri gösterir. Aynı adla satılan iki kumaş, karışım oranına ve gramajına göre farklı davranabilir; kesin bilgi için ürün etiketine bakın.

Kumaş	Lif kaynağı	Örme / Dokuma	Öne çıkan özelliği	Hangi mevsim	Çocuk / bebek giyiminde kullanımı
Modal	Rejenere (kayın selülozu)	Çoğunlukla örme	Yumuşak, kaygan, nem çeker	Dört mevsim	Pijama, tişört, iç giyim
Viskon (viskoz)	Rejenere (odun selülozu)	Her ikisi	Dökümlü, serin tutar	İlkbahar, yaz	Elbise, bluz, etek
Lyocell (Tencel)	Rejenere (odun selülozu)	Her ikisi	Yumuşak, nem çeker, dayanıklı	İlkbahar, yaz	Gömlek, elbise, pijama
Polyester (PES)	Sentetik	Her ikisi	Buruşmaz, hızlı kurur, nem çekmez	Karışıma göre her mevsim	Mont dış kumaşı, astar, spor giyim
Akrilik	Sentetik	Çoğunlukla örme (triko)	Yün benzeri, hafif, sıcak	Sonbahar, kış	Kazak, hırka, bere
Süprem	Çoğunlukla pamuk	Örme (tek yüzlü)	İnce, hafif, nefes alır	Dört mevsim	Tişört, body, tayt
İnterlok	Çoğunlukla pamuk	Örme (çift yüzlü)	Kalın, dengeli, kenarı kıvrılmaz	Sonbahar, kış	Body, zıbın, pijama
Scuba (dalgıç)	Çoğunlukla polyester + elastan	Örme (çift katlı)	Kalın, esnek, formunu korur	İlkbahar, sonbahar	Ceket, etek, eşofman
Polar	Çoğunlukla polyester	Örme (fırçalanmış)	Hafif, sıcak tutar, çabuk kurur	Sonbahar, kış	Ceket, eşofman takımı, tulum
Peluş	Çoğunlukla polyester	Çoğunlukla örme tabanlı	Uzun, yumuşak hav	Kış	Mont, kaban, yelek
Kadife	Pamuk, polyester veya karışım	Dokuma (örme türü de var)	Kısa, sık hav	Sonbahar, kış	Pantolon, gömlek, elbise
Gabardin	Pamuk, yün, polyester veya karışım	Dokuma (dimi)	Sağlam, ütü çizgisini tutar	Dört mevsim	Pantolon, şort, ceket, etek
Poplin	Çoğunlukla pamuk	Dokuma (bezayağı)	Pürüzsüz, hafif	İlkbahar, yaz	Gömlek, elbise

Modal kumaş nedir?

Modal kumaş, çoğunlukla kayın ağacının selülozundan üretilen rejenere bir liften yapılan, yumuşak ve ipeksi tutumlu kumaştır. Viskonla aynı aileden gelir; üretim süreci farklılaştırılarak daha dayanıklı bir lif elde edilir. Özellikle ıslakken viskondan daha sağlamdır ve yıkamada şeklini daha iyi korur.

Lifi ince olduğu için tene kaygan ve serin gelir, nemi en az pamuk kadar iyi emer ve havaya bırakır. Giyimde çoğunlukla örme kumaş olarak kullanılır: tişört, iç çamaşırı, pijama ve ev giyiminde sık görülür. Sık sık pamuk veya elastanla karıştırılır. Pamuğa göre genellikle daha az tüylenir, ancak yüksek ısıda kurutulduğunda çekebilir. Düşük sıcaklıkta, hassas programda yıkamak ömrünü uzatır. Ev giyiminde kumaş seçimini kadın ev giyimi seçim rehberi yazısında ele aldık.

Viskon kumaş nedir, viskoz kumaş ile aynı mı?

Viskon (viskoz) kumaş, ağaç hamurundan elde edilen selülozun kimyasal işlemle çözülüp yeniden lif hâline getirilmesiyle üretilen yarı sentetik kumaştır. Viskon, viskoz ve rayon aynı lifin farklı adlarıdır. Pamuk gibi nem çeker; ama daha dökümlü, daha parlak ve tende daha serindir. Bu yüzden yazlık elbise, bluz, etek ve gömlekte çok kullanılır.

Viskonun zayıf noktası suyla ilişkisidir: ıslakken mukavemeti belirgin şekilde düşer, sıcak suda yıkandığında çekebilir ve kolay buruşur. Etiketteki talimata uymak, genellikle 30 °C'de hassas yıkama ve düşük devirde sıkma, bu sorunların çoğunu önler. Poliviskon ise polyester ile viskonun karışımıdır; viskonun dökümünü korurken polyesterin buruşmazlığını ve dayanıklılığını ekler.

Polyester kumaş nedir? Pes kumaş ne demek?

Polyester kumaş, petrol kökenli hammaddelerden (en yaygın olarak PET) üretilen sentetik liften yapılan kumaştır; etiketlerde PES kısaltmasıyla geçer. Yani "pes kumaş" ile "polyester kumaş" aynı şeydir. Bugün dünyada en yaygın kullanılan tekstil lifidir.

Güçlü yanları dayanıklılık, buruşmazlık, hızlı kuruma ve rengi uzun süre korumasıdır. Zayıf yanı nemi emmemesidir: ter kumaşın içine çekilmez, cilt ile kumaş arasında kalır. Bu nedenle %100 polyester tişört sıcak havada pamukludan daha sıcak hissettirebilir. Pamukla karıştırıldığında (pamuk-polyester ya da terikoton) iki lifin avantajları dengelenir. Çocuk giyiminde polyester en çok mont dış kumaşında, astarda, yağmurlukta, polarda ve spor giyimde kullanılır.

Süprem kumaş nedir?

Süprem kumaş, tek iplikle tek yüzlü (single jersey) örülen ince ve hafif örme kumaştır. Ön yüzü düz ve pürüzsüz, arka yüzü ilmekli görünür. Çoğunlukla pamuktan üretilir; elastan katıldığında "likralı süprem" adını alır ve tayt, body, dar kesim tişört gibi vücudu saran ürünlerde kullanılır.

İnce yapısı süpremi tişörtler için standart kumaş yapar: nefes alır ve kat kat giydirmeye uygundur. Dezavantajı, kesilen kenarlarının kıvrılması ve özensiz üretimlerde yıkamadan sonra yan dikişlerin dönebilmesidir. Günlük dilde süprem ile penye sık karıştırılır: penye, taranmış pamuk ipliğinin adıdır; süprem ise o iplikle yapılan örgü türüdür. Süprem, penye ve ribananın bebek kıyafetlerindeki farkını bebek kıyafetlerinde kumaş rehberi yazısında ayrıntılı anlattık.

Kadife kumaş nedir?

Kadife kumaş, yüzeyinde kısa ve sık kesilmiş havlar bulunan, bu havlar sayesinde yumuşak ve derinlikli görünen dokuma kumaştır. Havlar ana dokuya ek bir iplik sistemiyle dokunup sonra kesilir; kumaşı elinizle okşadığınızda yönüne göre renk tonunun değişmesi bundandır. Günlük ve çocuk giyiminde pamuklu ve polyesterli kadifeler yaygındır.

Fitilli kadife, havların dikey şeritler (fitiller) hâlinde dizildiği türdür; fitil inceldikçe kumaş daha ince ve dökümlü olur. Pantolon, gömlek, salopet ve etekte sonbahar-kış için sık kullanılır. Eşofman ve sweatshirtlerde gördüğünüz kadife ise çoğunlukla örme tabanlıdır ve dokuma kadifeden daha esnektir.

Polar kumaş nedir?

Polar kumaş, genellikle polyester ipliklerden örülen ve yüzeyi fırçalanıp kırpılarak kabarık, yumuşak bir hav kazandırılan sıcak tutan kumaştır. Havların arasında hapsolan hava sayesinde ağırlığına göre iyi ısı yalıtımı sağlar; hafiftir, çabuk kurur ve hafif nemlendiğinde de ısıtmayı büyük ölçüde sürdürür.

Poların sınırı nefes alma kapasitesidir. Polyester nemi emmediği için hareketli çocuklarda doğrudan tene giydirildiğinde terletebilir. Bu yüzden polar en iyi ara katman olarak çalışır: altında pamuklu bir tişört ya da body, üstünde gerektiğinde mont. Kalitesiz polarda kısa sürede boncuklanma görülür; "anti-pilling" ibaresi taşıyan polarlar bu konuda genellikle daha dayanıklıdır. Yüksek ısıda kurutmak havları bozar. Katman mantığını kışın bebek nasıl giydirilir yazısında anlattık.

Gabardin kumaş nedir?

Gabardin kumaş, ipliklerin çapraz (diyagonal) çizgiler oluşturacak şekilde dimi örgüyle sık dokunduğu, sağlam ve formunu koruyan dokuma kumaştır. Yüzeydeki ince eğik çizgiler dimi dokumanın imzasıdır. Başlangıçta yünden üretilen gabardin bugün pamuk, polyester, yün veya bunların karışımlarından yapılır.

Sık dokusu sayesinde kolay yırtılmaz, dizlerde çabuk aşınmaz ve ütü çizgisini iyi tutar. Bu yüzden pantolon, şort, etek, ceket ve okul kıyafetlerinde sık tercih edilir. Polyester oranı arttıkça daha az buruşur, ama daha az nefes alır. Denim de teknik olarak bir dimi dokumadır; gabardinden farkı, çözgü ipliklerinin boyalı, atkı ipliklerinin genellikle beyaz olmasıdır.

Akrilik kumaş nedir?

Akrilik kumaş, petrol kökenli akrilonitrilden üretilen ve yüne benzeyen sentetik liften yapılan kumaştır. Yüne yakın sıcaklık vermesi, yünden hafif olması, yüne göre daha az kaşındırması ve daha uygun maliyetli olması nedeniyle kazak, hırka, bere, atkı ve battaniyede yaygın olarak kullanılır.

Akriliğin zayıf yanları nem emmemesi, statik elektriklenmesi ve sürtünen bölgelerde (koltuk altı, dirsek) çabuk boncuklanmasıdır. Bu nedenle triko ürünlerde yün-akrilik veya pamuk-akrilik karışımları sık görülür; doğal lif oranı arttıkça kumaş daha iyi nefes alır.

Diğer kumaş türleri

Poplin kumaş nedir?

Poplin, ince çözgü ve daha kalın atkı ipliklerinin bezayağı düzende sık dokunmasıyla elde edilen pürüzsüz, hafif parlak kumaştır. Çoğunlukla pamuk veya pamuk-polyesterden üretilir; gömlek ve yazlık elbisede kullanılır, nefes alır ama kolay buruşur.

Krep kumaş nedir?

Krep, yüksek bükümlü ipliklerle üretilen, yüzeyi hafif pütürlü ve dökümlü kumaştır. Polyester, viskon, ipek veya yünden yapılabilir ve kolay buruşmaz. Esnekliği karışımına bağlıdır: elastan katkılı krepler belirgin şekilde esner.

İnterlok kumaş nedir?

İnterlok, iki ince örgünün birbirine kenetlenmesiyle oluşan, iki yüzü de düz görünen çift yüzlü örme kumaştır. Süpremden kalın ve dengelidir, kenarları kıvrılmaz; body, zıbın ve pijamada tercih edilir.

Scuba (dalgıç) kumaş nedir?

Scuba ya da dalgıç kumaş, sık örülen kalın, esnek ve çift katlı bir örme kumaştır. Genellikle polyester ve elastan karışımıdır; yüzeyi pürüzsüz, tutumu hafif süngerimsidir ve formunu korur. Adını dalgıç kıyafetlerini andıran görünümünden alır. Nefes alma özelliği sınırlıdır.

Jarse kumaş nedir?

Jarse, adını Manş Denizi'ndeki Jersey Adası'ndan alan ve tek yüzlü örme kumaşlar için kullanılan genel bir isimdir. Türkiye'de jarse denince genellikle viskon, polyester veya karışım ipliklerden yapılmış ince ve dökümlü örme kumaşlar kastedilir.

Peluş kumaş nedir?

Peluş, kadifeye göre daha uzun ve yumuşak havlara sahip kabarık yüzeyli kumaştır. Giyimde kullanılan peluşlar genellikle polyesterdir; yüzeyi kıvırcık olan kuzu peluş (teddy) türü çocuk montlarında yaygındır. Hafif ve sıcaktır, ancak nefes alma kapasitesi düşük olduğu için altına pamuklu bir katman giydirilir.

Kaşe kumaş nedir?

Kaşe, yün veya yün karışımı ipliklerle dokunup yüzeyi keçeleştirilerek yoğun ve tok bir görünüm kazandırılan kalın kumaştır. Rüzgârı iyi keser ve sıcak tutar, bu yüzden kaban için klasik kumaştır. Bugün polyester katkılı kaşeler de yaygındır; "ince kaşe" denilen hafif türleri pantolon, gömlek ve etekte kullanılır.

Tensel (lyocell) kumaş nedir?

Lyocell, odun selülozunun NMMO adlı organik bir çözücüde çözülüp yeniden lif hâline getirilmesiyle üretilen rejenere kumaştır; çözücünün büyük bölümü geri kazanılıp yeniden kullanıldığı için kapalı döngü üretim olarak anılır. Tencel (Türkçede sık sık "tensel" diye de yazılır), Lenzing firmasının lyocell ve modal lifleri için kullandığı tescilli markadır.

Elastan (likralı kumaş) nedir?

Elastan, boyunun birkaç katı uzayıp eski hâline dönebilen poliüretan esaslı sentetik liftir. Giyimde tek başına kullanılmaz; pamuk, viskon veya polyesterle küçük oranlarda karıştırılarak esneklik verir. Likra (Lycra) bir marka adı, spandex ise aynı lifin Amerika'daki adıdır; "likralı kumaş" elastan katkılı kumaş demektir.

Penye, ribana ve müslin

Penye, taranmış pamuk ipliğinin ve bu iplikle örülen kumaşların genel adıdır; ribana ise yaka, manşet ve belde kullanılan, enine esneyen fitilli örme kumaştır. Bu kumaşları bebek kıyafetlerinde kumaş rehberi yazısında, müslini müslin kumaş nedir yazısında ayrıntılı anlattık.

Viskon ve polyester kumaş terletir mi?

Viskon ve modal kumaş genellikle terletmez; polyester ise nemi emmediği için sıcak havada ve tene doğrudan değdiğinde terletebilir. Pamuk, keten, viskon, modal ve lyocell gibi selüloz kökenli lifler nemi içine çeker ve yavaşça havaya bırakır; cilt yüzeyinde ıslaklık birikmez. Polyester, akrilik ve polar gibi sentetik kumaşlar nem çekmez; ter buharı kumaştan yeterince geçemezse cilt ile kumaş arasında kalır ve yapışkan, sıcak bir his oluşur.

Bu kuralın iki istisnası vardır. Birincisi, spor giyimde kullanılan teknik polyesterler teri emmek yerine kumaş yüzeyine taşıyıp hızlı buharlaşmasını sağlayacak şekilde üretilir; bu ürünler terlemeyi azaltabilir. İkincisi, kumaşın yapısı lif kadar önemlidir: sık dokunmuş kalın bir pamuklu, ince ve gözenekli bir polyester örmeden daha sıcak tutabilir. Pratik kural şudur: sıcak havada tene değen katmanda doğal veya rejenere lif, dış katmanda sentetik.

Bebek ve çocuk kıyafetlerinde hangi kumaş seçilmeli?

Bebek ve küçük çocuklarda tene doğrudan değen katman için en yaygın önerilen tercih pamuk, mümkünse organik pamuktur. Pamuk nemi emer, nefes alır ve yüksek sıcaklıkta yıkanmaya dayanır. Organik pamuk, sentetik tarım ilacı ve kimyasal gübre kullanılmadan yetiştirilen pamuktur; GOTS gibi sertifikalar ise yalnız hammaddeyi değil boyama ve üretim zincirini de kapsar. Ayrıntıları organik pamuk ve GOTS sertifikası yazısında bulabilirsiniz.

Sentetik kumaşların da yeri vardır: polar ve peluş ara ve dış katmanda, polyester mont kumaşı en dışta işini görür; önemli olan bu kumaşların tene değmemesi, altında pamuklu bir body, zıbın veya tişört bulunmasıdır. Cilt hassasiyeti, egzama veya döküntü varsa kumaş seçimini çocuk doktorunuzla konuşun.

Zeyland'da bu kumaşlardan örnekler

Bu kumaşların bir kısmını ürün adlarından tanıyabilirsiniz; tam içerik ve oran için ürün sayfasındaki bilgiye bakın.

• Erkek Bebek Fitilli Kadife Gömlek
• Kız Erkek Çocuk Kapüşonlu Kanguru Cepli Polar Ceket
• Kız Bebek Peluş Kaban
• Kız Çocuk Gabardin Pantolon
• Kız Çocuk Yaka Detaylı Scuba Ceket

Tene değen ilk katman için GOTS sertifikalı organik pamuk ürünlerini organik pamuk koleksiyonunda bir arada görebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Modal kumaş terletir mi?

Modal, odun selülozundan üretilen rejenere bir lif olduğu için nemi emer ve havaya bırakır; bu yüzden genellikle terletmez. Polyester veya elastan oranı yüksek modal karışımlarında nefes alma bir miktar azalabilir; etiketteki oranlara bakın.

Pes kumaş ne demek?

PES, polyesterin etiketlerde kullanılan kısaltmasıdır; "pes kumaş" polyester kumaş demektir. "%65 PES, %35 CO" gibi bir ifade, kumaşın %65 polyester ve %35 pamuktan oluştuğunu gösterir.

Rayon kumaş nedir?

Rayon, viskonun (viskoz) özellikle ABD'de kullanılan adıdır. Odun selülozundan üretilen, dökümlü ve nem çeken rejenere bir kumaştır; özellikleri viskonla aynıdır.

Polyamid kumaş nedir?

Polyamid, naylon olarak da bilinen, petrol kökenli sentetik bir liftir. Hafif, aşınmaya dayanıklı ve esnektir; çorap, tayt, mayo ve yağmurlukta yaygın olarak kullanılır.

Terikoton kumaş nedir?

Terikoton, polyester ile pamuğun karışımından üretilen kumaştır. Pamuğun nefes alan yapısını polyesterin buruşmazlığı ve dayanıklılığıyla birleştirir; gömlek, iş kıyafeti ve okul kıyafetlerinde sık görülür.

Sentetik kumaş nedir?

Sentetik kumaş, petrol kökenli hammaddelerden kimyasal yolla üretilen liflerden yapılan kumaştır. Polyester, akrilik, polyamid ve elastan bu gruba girer. Dayanıklıdır, hızlı kurur; ancak nemi emmediği için doğal liflere göre daha az nefes alır.